Η σημασία του ύπνου στην παιδική ανάπτυξη

Τη σημασία του ύπνου για την καλή ανάπτυξη του εγκεφάλου των παιδιών τονίζει νέα μελέτη που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ και συγκεκριμένα από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κολοράντο η οποία δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Brain Sciences. 

Όπως αναφέρουν οι επιστήμονες στην έκθεσή τους, η καλή ποιότητα ύπνου επιτρέπει στις συνδέσεις ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου να γίνουν πιο ισχυρές, κάτι που δεν συμβαίνει όταν ο ύπνος διακόπτεται. Μάλιστα, υποστηρίζουν πως όταν ο ύπνος είναι καλός οι συνδέσεις στον εγκέφαλο γίνονται πιο ισχυρές κατά 20%, ποσοστό που δεν είναι διόλου αμελητέο. 

Οι επιστήμονες κατέληξαν σ' αυτό το συμπέρασμα έπειτα από μετρήσεις που πραγματοποίησαν στην εγκεφαλική δραστηριότητα παιδιών ηλικίας δύο, τριών και πέντε ετών κατά τη διάρκεια του ύπνου τους. Ανακάλυψαν δε ότι όσο περνούσε ο καιρός και τα παιδιά που δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα ύπνου μεγάλωναν, οι συνδέσεις ανάμεσα στα ημισφαίρια του εγκεφάλου τους γίνονταν όλο και πιο ισχυρές. 

Δεδομένου, λοιπόν, ότι όλοι οι γονείς έχουμε τέτοιου είδους ανησυχίες και ψάχνουμε απαντήσεις σε ποικίλα ερωτήματα καθημερινά, παραθέτουμε μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με την προετοιμασία και την «οργάνωση» ενός καλού ύπνου όπως καταγράφονται από την παιδίατρο κα Ελισάβετ Ευσταθίου αλλά και σημαντικές αναφορές σχετικά με τις διαταραχές του ύπνου και τις επιπλοκές που προκαλούν σύμφωνα με την άποψη της παιδονευρολόγου κας Μαρίνας Γαβαθά.

Η ώρα του ύπνου για τα παιδιά

Ο ύπνος είναι ζωτικής σημασίας για τα παιδιά και βοηθά στη σωματική, ψυχική και πνευματική τους ευεξία. Κατά τη διάρκεια του ύπνου γίνεται η έκκριση ορμονών που συμβάλλουν στο μεγάλωμα ενός παιδιού. Επομένως η εξασφάλιση ικανοποιητικού ύπνου για ένα παιδί αποτελεί ένα από τους βασικούς άξονες της ανάπτυξης του. Η ώρα του ύπνου σε συνδυασμό με την ώρα του φαγητού πλαισιώνουν το καθημερινό πρόγραμμα ενός παιδιού. Η υιοθέτηση σταθερών, σωστών συνηθειών πριν τον ύπνο «ιεροτελεστία του ύπνου» είναι η χρυσή τομή για ένα ποιοτικό και ήρεμο ύπνο για το παιδί αλλά και για τους γονείς.

Προετοιμασία για τον ύπνο 

Τα παιδί αν και θεωρεί τον ύπνο μια «υποχρέωση» που θα το διακόψει από το ξέφρενο και ανέμελο παιγνίδι του εντούτοις ο ύπνος αποτελεί μια αναπόφευκτη ανάγκη του. Καθώς πλησιάζει η ώρα του ύπνου τα περισσότερα παιδιά αρνούνται να πάνε στο κρεβάτι τους και χρειάζεται να δώσετε μάχη για να τα πείσετε να κοιμηθούν. Μη ξεχνάτε όμως ότι στη μάχη το ιδανικό όπλο είναι το φρόνημα. Για αυτό να είστε σταθεροί και τυπικοί στη διαδικασία του ύπνου.

Οι παρακάτω συμβουλές θα σας βοηθήσουν να προσφέρετε στο παιδί σας 

ένα ποιοτικό και αναζωογονητικό ύπνο

• Συνδέστε τη διαδικασία του ύπνου με ευχάριστες εμπειρίες.

 Ζευγαρώστε τον ύπνο με ευχάριστα συναισθήματα και όχι με την τιμωρία. Εξηγήστε στο παιδί ότι θα ξεκουραστεί, θα χαλαρώσει και θα ξυπνήσει την άλλη μέρα να παίξει με όρεξη και ζωντάνια. Κάντε το χώρο του δωματίου και του κρεβατιού ελκυστικό με αντικείμενα και σεντόνια που αρέσουν στο παιδί. Συνδέστε τον ύπνο με ένα χαλαρωτικό νανούρισμα, ένα παραμύθι, μια ιστορία, ένα χάδι τρυφερό.

• Εισάγετε τη σφαίρα της μάθησης μέσα από τη διαδικασία του ύπνου.

Βοηθήστε το παιδί μέσα από τις πλαστές ιστορίες και το παραμύθι να αποκτήσει αυτοπεποίθηση και να απαλλαχτεί από τους φόβους και τις ανασφάλειες. Τα παραμύθια με ήρωες δύσκολο να τα παρακολουθήσουν τα παιδιά κάτω των 2 ετών. Για αυτό στα μικρότερα παιδιά δημιουργήστε πλαστές ιστορίες μέσα από την καθημερινότητα, τις εικόνες και τα πρόσωπα που είναι οικεία για το παιδί.

 • Κάντε ομαλή τη μετάβαση από το παιγνίδι στον ύπνο.

Το παιδί κατά τη διάρκεια της ημέρας τρέχει, σκαρφαλώνει, χορεύει, κυλάει το καρότσι της κούκλας. Κάντε λοιπόν ομαλή τη μετάβασή του από το παιγνίδι στο κρεβάτι επιβραδύνοντας τους ρυθμούς του παιγνιδιού όταν πλησιάζει η ώρα του ύπνου. Αφήστε το παιδί να παίξει με παιγνίδια χαλαρά, ήρεμα όπως ένα πάζλ, ζωγραφική ή προετοιμάζοντας τις κούκλες για ύπνο στα κρεβατάκια τους. Βάλτε χαλαρωτική, ηρεμιστική μουσική που αρέσει στο παιδί.

• Οργανώστε το κατάλληλο περιβάλλον.

Δημιουργείστε ένα ήσυχο περιβάλλον, απομακρύνετε θορύβους, χαμηλώστε το φωτισμό, αφήστε την πόρτα του δωματίου ελαφρώς ανοικτή, εξηγήστε στο παιδί ότι νύχτωσε και όλοι κοιμούνται για να ξεκουραστούν. Εξασφαλίστε την κατάλληλη για την εποχή θερμοκρασία δωματίου. Αφήστε το παιδί να κρατήσει ένα αγαπημένο του αντικείμενο (αρκουδάκι, ειδική κουβερτούλα) στο κρεβάτι αρκεί να είναι ασφαλές για το παιδί..

• Κάντε το παιδί σας χαλαρωτικό μπάνιο.

Το μπάνιο ηρεμεί, ξεκουράζει, χαλαρώνει τα παιδιά και για τα περισσότερα αποτελεί μια απολαυστική τελετουργία. Ακολούθως ντύστε το παιδί με ελαφριές πιτζάμες.

Ποια είναι η κατάλληλη ώρα του ύπνου για ένα παιδί; 

Τα παιδιά δεν είναι όλα τα ίδια, το καθένα έχει τη δική του ιδιοσυγκρασία και υπακούει στους δικούς του βιολογικούς ρυθμούς. Επομένως δεν υπάρχει η ιδανική ώρα ύπνου για ένα παιδί αρκεί να συμπληρώνει τις ώρες που χρειάζεται για την ηλικία του και να ξυπνά με ενέργεια και κέφι. Το βασικότερο είναι να είστε σταθεροί στην ώρα του ύπνου. Επομένως καλό θα ήταν να κάνετε ένα συμβιβασμό ανάμεσα στην ώρα που θα θέλατε να κοιμηθεί το βράδυ το παιδί σας και στην ώρα που το παιδί εκφράζει την ανάγκη για ύπνο μέσα από τις αντιδράσεις και τη συμπεριφορά του (τρίβει τα μάτια του, ζητάει την πιπίλα του, χασμουριέται, τρίβει τους λοβούς των αυτιών του).

Ορισμένα παιδιά όταν αρχίζουν να νυστάζουν δείχνουν εκνευρισμένα, γκρινιάζουν, δεν ξέρουν τι θέλουν ενώ άλλα κάνουν κινήσεις νωχελικές. Τα σημεία αυτά προειδοποιούν ότι έφτασε η ώρα του ύπνου. Την στιγμή αυτή μην το καθυστερείτε ξεκινήστε τη διαδικασία του ύπνου γιατί η καθυστέρηση δημιουργεί υπερένταση στο παιδί και στο τέλος δυσκολεύεται να κοιμηθεί. Εφαρμόζοντας λοιπόν τη σωστή ώρα του ύπνου για το παιδί σας έχετε πετύχει το ιδανικό ξεκίνημα για ένα ποιοτικό ύπνο για το παιδί σας και ξεκούραση για όλη την οικογένεια.

Η «Ιεροτελεστία του ύπνου» 

Η εγκατάσταση μιας σταθερής καθημερινής τυπικής διαδικασίας πριν τον ύπνο, η λεγόμενη  «ιεροτελεστία του ύπνου» είναι σημαντικός παράγοντας για να έχουν τα παιδιά ένα ποιοτικό ύπνο. Ο ύπνος είναι μια κυκλική διαδικασία και μπορούμε να πετύχουμε τον ύπνο του παιδιού την ίδια ώρα. Προετοιμάστε το παιδί λίγο πριν αρχίσει η ρουτίνα του ύπνου λέγοντάς του «σε λίγο θα πάμε για μπάνιο, θα φορέσουμε πυτζάμες, θα πλύνουμε τα δόντια, θα πούμε τραγουδάκι - παραμύθι και μετά θα κοιμηθείς». Αυτό βοηθά το παιδί να είναι ήρεμο και να μην εκνευριστεί όταν του διακόψετε απότομα το παιγνίδι. Ακολουθείστε καθημερινά το ίδιο ωράριο, την ίδια διαδικασία του ύπνου.

Να είστε σταθεροί, τυπικοί συστηματικοί και αποφασιστικοί όταν φτάνει η ώρα του ύπνου. Τα παιδιά δε λένε να σταματήσουν να παίζουν όσο κουρασμένα και να είναι για αυτό μην τους αφήνετε περιθώρια για άσκοπο βραδινό παιγνίδι.

Η διάρκεια της καθημερινής ρουτίνας πριν τον ύπνο εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού. Τα παιδιά πριν το πρώτο χρόνο αποκοιμούνται σχετικά εύκολα και δεν νιώθουν έντονο το άγχος αποχωρισμού. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν έχουν την ανάγκη να αφιερώνεται περισσότερο χρόνο μαζί τους πριν τον ύπνο.

Η ώρα του κρεβατιού

Τα παιδιά καλό θα ήταν να κοιμούνται στο δικό τους δωμάτιο από τους πρώτους μήνες ζωής τους, εφόσον φυσικά υπάρχει δυνατότητα χώρου από πλευράς της οικογένειας. Όταν εξοικειωθούν στο χώρο του δωματίου τους από μικρή ηλικία μπορούν πιο εύκολα να αισθανθούν ασφάλεια και θαλπωρή στο δικό τους δωμάτιο. Αν και το κρεβάτι των γονιών για όλα τα παιδιά είναι ένας μικρός παράδεισος που τους προσφέρει σιγουριά, ασφάλεια και τους απαλλάσσει από κάθε φόβο καλό θα ήταν να γίνει από νωρίς αυτός ο αποχωρισμός.

Μην επιτρέψετε στο παιδί να κοιμάται στο δικό σας κρεβάτι αλλά εξηγήστε στο παιδί με σοβαρό και αυστηρό ύφος ότι ο καθένας έχει το δικό του κρεβάτι. Όταν το παιδί έρθει στο κρεβάτι σας καλό θα ήταν να το συνοδέψετε στο δικό του, να του δώσετε ένα φιλί και να το χαϊδέψετε. Αυτό θα το κάνει να αισθανθεί αγάπη, ασφάλεια και σιγουριά για να συνεχίσει τον ύπνο του. Εξηγήστε στο παιδί ότι δεν ξημέρωσε ακόμα, όλοι κοιμούνται στα κρεβάτια τους και όταν ξημερώσει θα παίξετε και θα κάνετε πολλές αγκαλιές.

Καθώς το παιδί προσπαθεί να κοιμηθεί πολύ πιθανό να σηκώνεται από το κρεβάτι. Μείνετε μαζί του για λίγο στο παιδικό δωμάτιο χαϊδεύοντας το ή κρατώντας το χέρι του μέχρι να αποκοιμηθεί. Στο κάλεσμα του παιδιού να πάτε πίσω στο δωμάτιο του μην επιστρέφετε αμέσως, αφήστε λίγο χρόνο μήπως μπορέσει και αποκοιμηθεί ξανά από μόνο του. Επιστρέφοντας στο δωμάτιο του μην ανάψετε το φως, μην αρχίσετε να παίζετε μαζί του και εξηγήστε του ότι είναι ώρα να κοιμηθεί για να ξεκουραστεί.

Διαταραχές ύπνου στα παιδιά

Γιατί είναι σημαντικός ο ύπνος των παιδιών; 

Ο ύπνος είναι σημαντικός για όλους μας, αλλά ιδιαίτερα για τα παιδιά αποτελεί σημαντικό κομμάτι της φυσιολογικής και υγιούς τους ανάπτυξης. Στοιχεία από όλο και περισσότερες μελέτες, όπως εξάλλου προαναφέραμε, συνηγορούν υπέρ της συσχέτισης του ύπνου με τη φυσική, γνωσιακή, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου. 

Ποιές οι πιθανές συνέπειες του ανεπαρκούς ύπνου; 

Πιστεύεται πως η έλλειψη ύπνου έχει αρνητική επίδραση στην υγεία μας μέσω μοριακών, ανοσολογικών και νευρωνικών αλλαγών που παίζουν ρόλο στην εμφάνιση ασθενειών. Έτσι η έλλειψη ύπνου πιστεύεται πως προδιαθέτει στην ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων, παχυσαρκίας, διαβήτη ακόμα και καρκίνου. Στα παιδιά η υπνηλία από έλλειψη ύπνου μπορεί να εκδηλώνεται σαν έλλειψη προσοχής, υπερκινητικότητα, ευερεθιστότητα ή εναντιωματική συμπεριφορά. Με τη σειρά της η έλλειψη προσοχής έχει επιπτώσεις στη μνήμη και τη μάθηση. 

Στις πλείστες των περιπτώσεων οι διαταραχές του ύπνου στα παιδιά είναι παροδικές, χωρίς μακροχρόνιες συνέπειες. Για κάποια όμως παιδιά οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές. Οι γονείς πολλές φορές μπορεί να μην αναφέρουν το πρόβλημα ύπνου του παιδιού τους στον παιδίατρο ή πολλοί να μην αναγνωρίζουν τη συσχέτιση μεταξύ των διαταραχών του ύπνου και της συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια της ημέρας. Για το λόγο αυτό στην παιδιατρική επίσκεψη ρουτίνας πρέπει να περιλαμβάνονται ερωτήσεις που να αφορούν στον ύπνο. 

Πόσο συχνές είναι οι διαταραχές του ύπνου στα παιδιά; 

Οι διαταραχές του ύπνου δεν αποτελούν πρόβλημα μόνο των ενηλίκων αλλά και πολλών παιδιών. Διάφορες επιδημιολογικές μελέτες έχουν ασχοληθεί με τη συχνότητά τους στον παιδιατρικό πληθυσμό με αποτελέσματα που ποικίλουν ανάλογα με το σχεδιασμό της μελέτης. Έτσι για παράδειγμα μελέτη 1991 παιδιών προσχολικής ηλικίας (6 μηνών με 5 ετών) στον Καναδά που ασχολήθηκε με τις διαταραχές έδειξε πως το 1/4 -1/3 των παιδιών είχαν δυσκολία να πάνε για ύπνο ή να κοιμηθούν συνεχόμενα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε μια άλλη μελέτη 359 παιδιών ηλικίας 0- 36 μηνών, η συχνότητα διαταραχών του ύπνου ήταν 10%.

Τέλος, πολύ συχνές στα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι και οι παραϋπνίες (όπως η υπνολαλία, οι εφιάλτες, ο νυχτερινός τρόμος για τις οποίες θα μιλήσουμε και παρακάτω) αφού 88% θα παρουσιάσει τουλάχιστον ένα επεισόδιο το χρόνο! Η συχνότητα όλων αυτών των διαταραχών μειώνεται σταδιακά κατά την πρώτη δεκαετία της ζωής. 

Στα παιδιά με νευροαναπτυξιακά και μαθησιακά προβλήματα και διαταραχές συμπεριφοράς η επίπτωση διαταραχών του ύπνου είναι πολλαπλάσια από ότι στο γενικό πληθυσμό. 

Φυσιολογία του ύπνου - Βασικές γνώσεις 

Ο ύπνος είναι μια δυναμική συμπεριφορά και όχι μια παθητική διαδικασία. Για να μπορέσουμε να μιλήσουμε για τις διαταραχές του ύπνου πρέπει να γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τα χαρακτηριστικά του. 

Ο ύπνος αποτελείται από 2 φάσεις: τον ύπνο με ταχείες οφθαλμικές κινήσεις (rapid eye movements) που ονομάζεται διεθνώς ύπνος REM και τον ύπνο χωρίς ταχείες οφθαλμικές κινήσεις ή ήσυχο ύπνο που ονομάζεται non REM ( NREM). Οι 2 αυτές φάσεις εναλλάσσονται κυκλικά σε κάθε επεισόδιο ύπνου. Ο ύπνος NREM χωρίζεται με τη σειρά του σε Ν1, Ν2, Ν3 από τον πιο «ελαφρύ» στον πιο «βαθύ» ύπνο. 

Ο ύπνος των παιδιών αλλάζει με την ηλικία. Πριν τους 3 μήνες της ζωής το πέρασμα από την εγρήγορση στον ύπνο γίνεται απευθείας με REM ύπνο ενώ μετά τους 3 μήνες με NREM, όπως και στους ενήλικες. Επίσης το ποσοστό του REM ύπνου αλλάζει: για ένα νεογνό αποτελεί το 50% ενώ σταδιακά μέχρι τα 3 χρόνια μειώνεται στο 20-25%.

Η φυσιολογική διάρκεια του ύπνου αλλάζει επίσης με την ηλικία. Στη νεογνική ηλικία κυμαίνεται από 16-18 ώρες, στη βρεφική 13-15, στην προσχολική 12-13 , τη σχολική 11-12 και στην εφηβεία περιορίζεται στις 9 ώρες. Η συνήθης φυσιολογική ώρα έναρξης του ύπνου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι 8-8:30 μμ ενώ στην εφηβεία μετατίθεται στις 11-11:30. 

Ειδικότερα αναφέρουμε τα εξής: 

• Προσχολική ηλικία 

Τα παιδιά στην προσχολική ηλικία κοιμούνται περίπου 10-12 ώρες το βράδυ. Τα παιδιά που ξεκουράζονται καλά τη νύχτα δεν έχουν ανάγκη να κοιμούνται την ημέρα, παρόλα αυτά λίγη ώρα ηρεμίας είναι βασική. Εάν δεν κοιμούνται στη διάρκεια της ημέρες τότε είναι πιθανό να κοιμούνται νωρίτερα το βράδυ. Να έχουμε πάντοτε κατά νου ότι ο μεσημεριανός ύπνος είναι ξεκούραση για όλους και μάλιστα αυτή η ιδιότητα κληρονομείται. 

• Σχολική ηλικία - Προεφηβεία 

Τα παιδιά σχολικής ηλικίας χρειάζονται 10-12 ώρες ύπνου τη νύχτα. Οι δραστηριότητες του παιδιού (διάβασμα, αθλήματα κ.α.) αλλά και οι υποχρεώσεις της οικογένειας μπορεί να μην επιτρέπουν στο παιδί να κοιμάται αρκετά. Η στέρηση ύπνου μπορεί να δημιουργήσει ευερεθιστότητα, διαταραχές στη συμπεριφορά αλλά και στη συγκέντρωση του παιδιού στο σχολείο. Είναι σημαντικό να είναι σταθερή η ώρα ύπνου ειδικά όταν την άλλη μέρα έχει σχολείο. Δώστε του χρόνο να χαλαρώσει πριν κλείσουν τα φώτα και προ παντός κλείστε την τηλεόραση και ζητήστε του να μην ανοίξει τον υπολογιστή. 

• Εφηβεία 

Οι έφηβοι χρειάζονται 8,5 με 9,5 ώρες ύπνου κάθε βράδυ. Λόγω όμως του επιβαρυμένου τους προγράμματος δεν το πετυχαίνουν πάντα. Το πρόγραμμα ξεκινά με το πρωινό ξύπνημα για το σχολείο και συνεχίζεται με φροντιστήρια, αθλητισμό, έξοδο με φίλους κ.α. Έτσι απώλεια 1 ώρας ύπνου κάθε μέρα, οδηγεί σε απώλεια 1 ολόκληρης νύχτας στο τέλος της εβδομάδας. 

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει: 

• Αδυναμία συγκέντρωσης 

• Μείωση της πρόσφατης μνήμης 

• Ασυνέπεια στις υποχρεώσεις 

• Μειωμένη ικανότητα αντίδρασης 

• Παραμέληση του εαυτού του  

Όλα αυτά δημιουργούν κακή διάθεση, προβλήματα στο σχολείο και το σημαντικότερο, συχνά αντικοινωνική συμπεριφορά. Οι έφηβοι θέλουν να μένουν ξύπνιοι μέχρι αργά το βράδυ και να ξυπνούν αργά την άλλη μέρα το πρωί. Με τον τρόπο αυτό χάνονται ώρες ύπνου που προσπαθούν να αναπληρώσουν το σαββατοκύριακο αναστατώνοντας ακόμη περισσότερο τη πρόγραμμα τους. Για να τηρηθεί το πρόγραμμα θα πρέπει ο έφηβος να πέφτει για ύπνο την ίδια ώρα κάθε βράδυ και να ξυπνά την ίδια ώρα κάθε πρωί, εξασφαλίζοντας 8-9 ώρες ύπνου. 

Οι ανάγκες ύπνου των παιδιών μπορεί να ακολουθούν κάποιες γενικές αρχές αλλά όπως όλες οι ανάγκες εξατομικεύονται για το κάθε παιδί χωριστά. Πάντως, άσχετα από την ηλικία του παιδιού οι καλές συνήθειες ύπνου βοηθούν στην καλή σωματική και ψυχική υγεία όλης της οικογένειας. 

Ποιές είναι οι συχνότερες διαταραχές του ύπνου που παρατηρούνται σε παιδιά προσχολικής & σχολικής ηλικίας;

Με βάση τη διεθνή κατάταξη των διαταραχών του ύπνου που δημοσιεύθηκε από την Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής του Ύπνου οι διαταραχές του ύπνου διακρίνονται σε 8 κατηγορίες που περιλαμβάνουν περισσότερες από 70 ειδικές διαγνώσεις. 

Αυτές είναι: οι αϋπνίες, οι παραϋπνίες, οι αναπνευστικές διαταραχές του ύπνου, οι υπερυπνίες κεντρικής αιτιολογίας, οι κινητικές διαταραχές του ύπνου, οι διαταραχές του κιρκαδιανού ρυθμού, τα μεμονωμένα συμπτώματα και φυσιολογικές παραλλαγές και τέλος άλλες διαταραχές του ύπνου. 

Τι είναι η συμπεριφορική αϋπνία; 

Αϋπνία είναι η διαταραχή στην έλευση και διατήρηση του ύπνου ή η κακή ποιότητα ύπνου. Παρόλο που σε μεγαλύτερα παιδιά υπάρχει και ιδιοπαθής αϋπνία, στα νήπια οι διαταραχές του ύπνου είναι κυρίως συμπεριφορικές. Διακρίνονται 2 τύποι που συχνά συνυπάρχουν στο ίδιο παιδί. 

Στον πρώτο τύπο συμπεριφοράς το παιδί αντιστέκεται ενεργά λεκτικά ή αλλιώς στο να πάει για ύπνο ή προσπαθεί να το αναβάλλει π.χ λέει πως φοβάται, φεύγει από το κρεβάτι και πάει να βρεί τους γονεις. Αν καθυστερήσει αρκετά αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ανεπαρκή ύπνο. 

Ο δεύτερος τύπος έχει να κάνει με παρατεταμένες νυχτερινές αφυπνήσεις. Το παιδί που έχει μάθει να πηγαίνει για ύπνο κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες όπως πχ το τάισμα, το κούνημα ή μέσα στην αγκαλιά των γονιών, όταν ξυπνήσει κατά τη διάρκεια της νύχτας δεν μπορεί να ηρεμήσει και να ξανακοιμηθεί μόνο του χωρίς να επαναληφθεί αυτή η διαδικασία και χωρίς το γονέα παρόντα. 

Ποιές είναι οι συχνότερες παραϋπνίες στα παιδιά; 

Συγχυτική αφύπνιση: Εμφανίζεται σε παιδιά μικρότερα των 5 ετών 2-3 ώρες μετά την έναρξη του ύπνου (διαταραχή του NREM ύπνου). Το παιδί κάθεται στο κρεβάτι ανήσυχο και κλαίει, βογγάει ή γκρινιάζει, μπορεί να πει κάτι όπως «φύγε» ή «όχι» και δεν ηρεμεί με ό,τι και να του λένε οι γονείς. Το επεισόδιο διαρκεί 10-30 λεπτά και μετά ξανακοιμάται. Στις συγχυτικές αφυπνίσεις δεν παρατηρούνται στερεότυπες κινήσεις, εφίδρωση ή έξαψη. 

Νυχτερινός Τρόμος: Η τυπική ηλικία για τον νυχτερινό τρόμο είναι 4-12 ετών. Το παιδί ξυπνάει με δυνατό κλάμα, παρουσιάζει την ίδια συμπεριφορά με τη συγχυτική αφύπνιση, με τη διαφορά της παρουσίας διαταραχών από το αυτόνομο νευρικό σύστημα δηλαδή είναι ιδρωμένο, έχει ταχυκαρδία και έξαψη. Δεν φαίνεται να ακούει τους γονείς, μπορεί να πηδήξει από το κρεβάτι σαν να θέλει να αποφύγει μια απειλή, ενώ το πρωί δε θυμάται το επεισόδιο. 

Υπνοβασία: Είναι μια διαταραχή του NREM ύπνου που παρατηρείται συχνότερα σε παιδιά 8-12 ετών και αυτό γιατί πολλές φορές, ίδια, επεισόδια που συμβαίνουν και σε νηπιακή ηλικία ( πχ το παιδί σηκώνεται και πάει να βρεί τους γονείς του ή απλώς πηγαινοέρχεται μέσα στην κούνια του) περνούν απαρατήρητα. Στην υπνοβασία το παιδί σηκώνεται από το κρεβάτι και περπατάει μέσα στο σπίτι, μπορεί να μοιάζει ανήσυχο και να τρέχει τριγύρω ή να κάνει απλές δραστηριότητες που να μοιάζουν σκόπιμες π.χ. πάει στο μπάνιο. 

Υπνολαλία: Το να μιλάει ένα παιδί στον ύπνο του δεν είναι παθολογικό. Πρόκειται για τη συχνότερη από όλες τις διαταραχές (αναδρομική μελέτη αναφέρει ποσοστό 56%)

Τριγμός των οδόντων: Επίσης συχνή διαταραχή κατά την οποία το παιδί τρίζει ή σφίγγει τα δόντια του στον ύπνο. Όταν γίνεται συστηματικά υπάρχει κίνδυνος για φθορά των δοντιών. 

Εφιάλτες: Είναι διαταραχή του REM ύπνου και επομένως συμβαίνει συχνότερα κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, όταν αυτός είναι πιο άφθονος. Πρόκειται για δυσάρεστα, ανησυχητικά ή ακόμα και αηδιαστικά όνειρα που ξυπνούν το παιδί. Όταν ξυπνάει είναι σε πλήρη εγρήγορση και τα μεγαλύτερα παιδιά θυμούνται να περιγράψουν τι έγινε. Είναι σύντομα σε διάρκεια και το παιδί συνεχίζει τον ύπνο. Τα παιδιά με μετατραυματική αγχώδη διαταραχή έχουν συχνότερα εφιάλτες. 

Νυχτερινή ενούρηση: πρόκειται για επεισόδια ακράτειας ούρων στον ύπνο που συμβαίνουν τουλάχιστον 2 φορές εβδομαδιαία σε παιδιά μεγαλύτερα των 5 ετών (η πλειοψηφία των παιδιών αποκτούν έλεγχο της κύστης μέχρι αυτή την ηλικία). Τα επεισόδια αυτά μπορεί να συμβαίνουν σε όλα τα στάδια του ύπνου. Διακρίνεται σε πρωτοπαθή (που είναι η πιο συχνή μορφή με συχνά θετικό οικογενειακό ιστορικό) όταν ποτέ δεν υπήρξε περίοδος χωρίς ενούρηση και δευτεροπαθής όταν υποτροπιάσει μετά από περίοδο τουλάχιστον 6 μηνών και σε αυτή την περίπτωση μπορεί να σχετίζεται με λοίμωξη, διαβήτη, άπνοια στον ύπνο ή άλλη διαταραχή. 

Πώς αντιμετωπίζουμε τις παραϋπνίες; 

Όπως είπαμε πρόκειται για καλοήθεις καταστάσεις που σπάνια χρειάζονται διερεύνηση. Συνήθως αρκεί να καθησυχάσουμε το παιδί ή να μείνουμε μαζί του μέχρι το πέρας του επεισοδίου, ενώ χρησιμοποιούνται και διάφορες συμπεριφορικές τεχνικές (πχ προγραμματισμένη αφύπνιση). Η χορήγηση φαρμάκων περιορίζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις πολύ ανθεκτικών μορφών ή σε παιδιά με σοβαρά νευροαναπτυξιακά προβλήματα και δίνεται για μικρό χρονικό διάστημα. 

Ειδικά για την υπνοβασία όπου υπάρχει ο κίνδυνος τραυματισμού πρέπει να λαμβάνονται προληπτικά μέτρα ασφάλειας όπως κλείδωμα της εξώπορτας, προστατευτικά κάγκελα στη σκάλα, απομάκρυνση αιχμηρών και εύθραυστων αντικειμένων καθώς και εμποδίων από το πάτωμα, χαμηλό κρεβάτι κ.α. 

Υπάρχει μια μειοψηφία περιπτώσεων που χρήζουν διερεύνησης όπως όταν τα επεισόδια είναι πολύ συχνά, όταν το παιδί ροχαλίζει ή κάνει άπνοιες στον ύπνο, παρουσιάζει δευτεροπαθή ενούρηση για να αποκλειστεί η επιληψία. Τα επεισόδια σπασμών και ιδιαίτερα των νυχτερινών προερχόμενων από το μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου μπορεί λανθασμένα να διαγνωστούν ως παραϋπνίες. Συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που προκύπτουν από το ιστορικό μπορεί να βοηθήσουν στη διάκριση. Οι σπασμοί συμβαίνουν σε οποιαδήποτε ώρα της νύχτας, είναι στερεότυποι, μικρότερης διάρκειας ή συμβαίνουν πολλές φορές το ίδιο βράδυ κ.α. Κάποιες φορές όμως η διάκριση είναι δύσκολη και έτσι σε ύπαρξη υψηλού βαθμού υποψίας συνιστάται περαιτέρω διερεύνηση με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα και πολυυπνογραφική μελέτη. 

Αναπνευστικές διαταραχές στον ύπνο

Πρόκειται για ένα φάσμα διαταραχών που περιλαμβάνει από το απλό ροχαλητό μέχρι την κλασσική αποφρακτική άπνοια, την κεντρικής αιτιολογίας υπνική άπνοια, τα σύνδρομα κεντρικού υποαερισμού και σπανιότερα σύνδρομα. 

10-12% των παιδιών ροχαλίζουν αλλά ακόμα και αυτή η διαταραχή που είναι κατά τα άλλα καλοήθης μπορεί να έχει νευροψυχιατρικές επιπτώσεις όπως περισσότερο άγχος, διαταραχή προσοχής, κοινωνικά προβλήματα και κατάθλιψη. Συχνότερη και σημαντικότερη από όλες τις αναπνευστικές διαταραχές του ύπνου είναι η αποφρακτική άπνοια. 

Πρόκειται για επεισόδια μερικής ή πλήρους απόφραξης στην είσοδο του αέρα κατά τη διάρκεια του ύπνου που έχουν σαν αποτέλεσμα τη μείωση του οξυγόνου στο αίμα. Οι συχνότερες αιτίες της είναι οι υπερτροφικές αμυγδαλές και οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις (κρεατάκια), οι κρανιοπροσωπικές ανωμαλίες, η παχυσαρκία καθώς και νευρομυικά νοσήματα. Οι επαναλαμβανόμενες αυτές αποφράξεις κατά τον ύπνο έχουν σαν αποτέλεσμα συχνά ξυπνήματα και μείωση του βαθέος και πιο ξεκούραστου ύπνου. 

Το παιδί μπορεί να ροχαλίζει, να κοιμάται με ανοιχτό το στόμα, να ξυπνάει συχνά για να πάρει αναπνοή, να ακούγεται σαν να πνίγεται, να παθαίνει νυχτερινούς τρόμους ή ενούρηση, να υπνοβατεί κ.α. Κατά τη διάρκεια της ημέρας παρουσιάζει υπνηλία, διάσπαση προσοχής, μειωμένη ακαδημαϊκή απόδοση, υπερκινητικότητα ενώ με τον καιρό μπορεί να παρουσιάσει υπέρταση!

Ανάλογα με την υποκείμενη αιτία η αποφρακτική υπνική άπνοια αντιμετωπίζεται με απώλεια βάρους, φαρμακευτική αγωγή, χειρουργείο, ακόμα και με συσκευές παροχής συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγού (CPAP) κατά τον ύπνο. 

Τί είναι η ναρκοληψία; 

Είναι διαταραχή που χαρακτηρίζεται από χρόνια ημερήσια υπνηλία με επεισόδια ύπνου κατά τη διάρκεια της ημέρας (συνήθως 3-5 επεισόδια διάρκειας 10-20 λεπτών) που συμβαίνουν συχνότερα κατά τη διάρκεια μονότονης δραστηριότητας. Παρόλο που θεωρούνταν ασυνήθης στα παιδιά, μάλλον υποδιαγιγνώσκεται. Πολλοί ενήλικες ασθενείς με ναρκοληψία εκ των υστέρων αναφέρουν πως είχαν συμπτώματα σαν παιδιά. 

Η ναρκοληψία μπορεί να συνοδεύεται στα 2/3 των ασθενών από καταπληξία, κατά την οποία το άτομο χάνει αιφνίδια τον τόνο του και πέφτει κάτω χωρίς να χάσει τις αισθήσεις του μετά από έντονο γέλιο, φόβο, θυμό, αναμονή ανταμοιβής ή αν ενθουσιαστεί με κάτι. Η απώλεια του μυικού τόνου διαρκεί δευτερόλεπτα μέχρι λεπτά και μπορεί να αφορά μόνο μια μυική ομάδα π.χ. το πρόσωπο.

Στα παιδιά η παράλυση του ύπνου (αδυναμία κίνησης κατά τη μετάβαση από τον ύπνο στην εγρήγορση) και οι υπναγωγικές ψευδαισθήσεις (πολύ ζωντανά, αληθοφανή δυσάρεστου περιεχομένου όνειρα στην αρχή του ύπνου) που μπορεί να συνυπάρχουν με καταπληξία στους ενήλικες σπάνια παρατηρούνται. Η ναρκοληψία έχει γενετική βάση, είναι μια χρόνια νόσος και η θεραπεία της είναι μόνο συμπτωματική. 

Τι είναι το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών; 

Πρόκειται για κινητική διαταραχή του ύπνου κατά την οποία το άτομο παραπονιέται για περίεργη, ενοχλητική, ανατριχιαστική αίσθηση στα πόδια του (σαν κάτι να έρπει) που εμφανίζεται τη νύχτα. Αυτή η ενόχληση ανακουφίζεται προσωρινά με την κίνηση των ποδιών και έτσι το άτομο νιώθει την ανάγκη να κουνάει τα πόδια του. Αυτή η κίνηση τον εμποδίζει να αποκοιμηθεί ή του διασπά τον ύπνο με αποτέλεσμα να έχει κόπωση και υπνηλία την ημέρα. 

Σε κάποια παιδιά το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών μπορεί να είναι συνώνυμο με τους «πόνους αύξησης». Είναι κληρονομική διαταραχή (συνήθως υπάρχει ιστορικό στην οικογένεια). Σε κάποιους ασθενείς παρατηρείται βελτίωση με τη χορήγηση σιδήρου. 

Εν κατακλείδι…. 

Ο ποιοτικός ύπνος για ένα παιδί είναι σημαντικός στο μεγάλωμα του και είναι η βασική τροφή για την ορθή ανάπτυξή του. Η εφαρμογή μιας σταθερής καθημερινής διαδικασίας είναι η σωστή αφετηρία για ποιοτικό ύπνο. 

Τα παιδιά προσαρμόζονται εύκολα αρκεί οι γονείς να είναι σταθεροί, αποφασιστικοί και τυπικοί. Ο δρόμος για να μεγαλώσουν τα παιδιά είναι μακρύς και ο ύπνος είναι o αναντικατάστατος οδηγός. 

Σίγουρα θα άρεσε σε όλα τα αγγελούδια μας να τους σιγοτραγουδήσουμε αυτό το μελωδικό νανούρισμα...για Όνειρα γλυκά!!!